A casa dos grandes pensadores

Bem-vindo ao site dos pensadores!!!

| Principal |  Autores | Construtor |Textos | Fale conosco CadastroBusca no site |Termos de uso | Ajuda |
 
 
 

 

 
Crônica
 
LUPULANU LUVYA MBAZU KU ILU
Por: Joaquim Mbatchi

LUPULANU LUVYA MBAZU KU ILU

Nza ayiyi tiziingila ulumbu yeeka, inanu imefuma i bantu ivandi bawombo bamavyokila mwawu, bana bakambwizi mu lutangu. Ku nsi nkulu, tikuwanga, njye mona ti zimpasi zimebelama mu ibila ci mayumbukutu ma bantu, `mvanji uba vekanga inlubuli mu keloonga bantu limonyo, bwinji baciinzika zintumu zyandi ayi zintumu zi nsi. Titomba k’ubámbula mbundu bunani bantu banene, bangu bufuzi, bangu mambu ma nsi, unwanya bi lucinzu ayi insomi bebamonikenanga busoonga va meso ma bantu i ma `ntinu ilu, mu ntangu zina zimevyoka. Bantu bene-obo tuma k’utangila uvangu bi `mvanji liyilu i nsi, monanga kwandi befo; ivawu baba bantu limonyo, vanji babazabanga ukuwa malonje mabote, babazabanga usalila dede kwandi buna balongukwela ke bakuluntu bawu; babazabanga utiina zimbi zina zibanátanga muntu mu libulu vo k’utiiti.

M’ulumbu bitu bantu bamavyoka longuka, bamavyoka lubukwa, vanji banka bisizaba ko utula luzabu lwawu muna mambu mafwene utunga nsi vo unata nza kuntwala; cyuma bamavyoka lubukwila uvaava, utyamuna, utululwa, uvonda, ukwiba, mambu maluvunu, fwana mambu mamweka makambu usoonga. Muntu owo kele luzabu lunkanda kumana kambu cibuntu, weka kwandi monanga cimpenze cina bamavana isisi cimbazu bwinji ketatika ntandu ayi `nsitu ono balúndila ikuta cinene ci `nsi imvimba; makongo kumana be ba bwivi i luvunu, weka kwandi monanga cyuma cina cisulukwizi mu ivuma cincyento ono ke liyimi li ngonda imweka.

Vavava tufwene uzabila ti luzabu lunkanda `ncinzi lukele, vanji lwa kambulu luzolu, cibuntu i cyali ci muntu-yaku, buna cibóla... mpamba mu mpamba. Muntu kafwene nwanina ulúbukwa bwinji utula luzabu lwandi mu mana matele usalisa banka, usalisa nsi, i bakana ko bwinji katabukwila incinzi lukokoto, lungundayi, zimvwezolo, bumpunya i zimpwila zyandi zinka zimangizi kwelangana ayi incinzi bantu bonso bantima cyali. Wombo bantu biziinga-yitu ayi mavanga bene-omo mibika cyunda i zimpasi mu luzingu lu bantu bana bakambwizi mu lutangu, bantu banani bilíla ilumbu k’ilumbu mu ibila ci mana bekabavangila ke bimpala-sísi, bana binyesa balyawu va mbata `ntu, bana bibanza ti lyonsoko lina bavwizi `ncinzi vangila banka uvanga kwawu; bicitula banmose mataba manlele bwinji fyonina utambi byawu bimalu bina bilyete zya mpila zyonso zimabi ku yala; cyali i cyunda mpila mambu omo twekimona m’ulumbu bitu. Lunga kwandi `nkulu ono utuba ti “kumbukutu livanga nsi: kumana saka mavembo nsi fwili”, i nandyazu ubamenekena vilyabu: “vanga nsi, nyema nsi ka kunyema bantu ko”.

Njye batula vana isokolo bwinji ulyasa nsi i bantu, njye kele bawombo bana witwalisa muna cintumu cyaku ci nsi, ci bwala, ci kanda, muna cyonsoko ibundu vo cimvuka, muna lyonsoko kabu vo ngumba, muna bundu li Nzambi vo cyonsoko kwandi ibundu ci isalu, njye bikamba ubika ucitula bantu-yaku monanga sodo ina kele kuna yala; zabanga ucinzika banka búna njye witombila baciinzikila, ibila njyeye i bantu bene-obo wilenjeleka mpila imweka lukele vantwala zintumu i muna mpangulu; fwene uzaba uziinga ndambu ulumbu bina Nzambi katangila ava mongo `ntoto, muna manga ukúncika swali bina biku-dókanga; lekabu ti na `nkulu katuba “lukatu lumweka tikwendila befo bonso, ibila yawu nzila Nzambi”. Zaba ti mpila imweka yi nzitukulu ikele muna bantu bonso ava mongo `ntoto: mwana ileze ufwa, `nkuluntu ivandi ufwa; búna kwandi bufwilanga cimpundi bwabuna ivandi bufwilanga isina, `ntinu vo yonsoko mfumu; mfumu na fwa mataanga beta kumvangila; bwabuna ivandi cimpundi i babonso mu `ntoto bizitamenanga, muna bibolilanga. Vanji zaba ti banka kete bibanga mfumu zi nsi vo batinu babakanenanga bawombo ko muna mataanga mawu, mamons’omo mu ibila ci nsalulu zyawu zimbi... “lwalulu lupulanu bene tutubili vana ntete, luna lulúla-mbazu i bantu muna kati”.
Bawombo bazolanga ko ukuwa malonje ma balyawu, makongo ti makele mambu bwinji useemba mavanga mabi ma bana bimwena ti bawu ngulika «nkolokoto `mvese ulembangana zimbwa». Tupodi sweka ko mavada ma uvanga-mbi i zimpasi zina bawombo bizingila muna nsi; lekabu ti zimpasi bene monanga kwandi “matona ma mbwambu: podi botuka ko”.
Bakuluntu bitu ba nsi ti lyambu likambu fwana bikandimina muna maala, bazimbangananga monyo ko kelekela nsi imvimba: «belebele, belebele mbazu ikwiz’oyo eee!»
Bucyelika kwandi ka bana bake i meso bimona bunsi-yandi nza yesiviila mbazu; banka bisizimukwa ko, vanji bawombo bamaseka mu kati mu ibila ci mbazu bene-oyo.
Befo tukele vava `nkoyo bwinji k’utulubula, ibila bitubanga ti “ntutu `ntwala inlubula widi kumanima”.
Befo twisi zingundu-munu ko ni zimbwa zi nkuzi, dede buna banka bitombanga kututelila. Befo nsi yawu tuzoleze, bwawu tizimwinanga mana mivyoka i tilubwilanga mana mibelama umonika; tizolanga usamuna lyambu lina bantu bafwene lubukwila, lina bafwene ubeela keba-keba mu luzingu.
I bwawu, byakwabi byuvu tuzoleze k’ubikila bubu, sumbu befo uvíndama lulombe:
-Beno batinu, beno mfumu zintoto, beno bakuluntu ba nza imvimba: limona buna butolomukwena bintinu binu, limona buna budangumukwina zintumu zi tuyalu twinu, likuwa kwinu byanu bi bantu bonso, inziingu, kukana-kukana, limona zimpaku, bumpundi bu nsi yonso, limona kwinu mambu ma nzala, cimbene, zimfwilu zi bantu, limona buna bukotila bantu mu uloko, limona kwinu zimpasi zizingila mvila yonso? Limona vo lisi mamona ko e? Mosi li mamona, bunsi li matalila, bunsi li mamwena e?
-Beno bangu mabundu ma Nzambi, beno mvwala zi Nzambi, limona kwinu zimpasi zi libundu lyonso, limona buna budekumokwena maana i lufyatu mu Nzambi, limona buna bubwila malonje, buna besilenjila tutumu tu Nzambi, limona buna besibundwila bwangu bi semwa, buna bantu besivangila masumu va `nyalu-nguba i mambu masonya va meso ma babonso, limona buna bwekivangamena cyuku ci lyambu li Nzambi, buna bumayilamena binzambi-nzambi, buna bwekibundukwila zimvwala zi Nzambi, limona kwinu buna bumazimbalela ulunzi bi bantu muna kati ku mabundu i ku nganda mabundu? Limona vo lisimona ko e? Ti limamona, ncya litemena bwinji kumalulika?

-Beno luke vantwala zintumu zi nsi, beno litalila mambu ma lufundusu, mambu ma ukakila nsi, limona mana mibwila muna intu-inu? Limona mana mayekemene ku nkonzo lutumu lwinu? Limona buna bumakambulu ludedekoso, limona kambu ku lucinzu, limona lulendo lu bintinu binu? Limona buna bikwibila cyuku ci nsi imvimba, buna bicokila lubongo bwinji ubaka cina cikubakangana? Limona mavanga ma bantu banene i buna bibundwila zimbutu zi nsi zina zikambwizi? Limona ulílu bi bimpundi, limona maswela i byanu bi bantu bonso? Limona vo lisi mamona ko e? Mosi limona bunsi limatalila, ncya litemena bwinji uvutula `nswa vana vamavengalala?

-Beno matata, beno bakuluntu ba makanda, limona buna bweki tyamukwina makanda ma bantu? Limona lunangu, lungundayi i bweze buncyento? Limona buna baana binu bamakambulu lucinzu, makongo binkumpa? Limona buna bamabeela kwau sekooo, mu panda ayi mu inkangulu mbi? Beno bakama, limona buna bumána citukwila banuni binu, kwaveka bumpunya? Limona mavanga mwawu buna mikwendila? Ah mfumu zi makanda, limona kwinu cindoci ci babákala, limona luvunu lu batende i cindumba ci baana bacyento? Limona vo lisi mona ko e? Mose limona, bunsi-andi limanga kumalulikila eee? Abu limanga kumalulika mansi liyindula e?

Mamons’omo i manka, mawu mwana i mwana kafwene usila koko va mbundu, kafwene ubanzimina bubote vana ilazi, muna nzila, muna kabu vo muna ibundu cyandi ci isalu.

Nuni vana kikatukwanga lusala keta bika, vanji muntu limonyo mbembu. I bwau mbembu-itu sinu yakwayi: «`ntu ngulungu va cyanga, tal’ono ulozeze, bika minu...»


 Comente este texto
 

Comentário (0)

Deixe um comentário

Seu nome (obrigatório) (mínimo 3, máximo 255 caracteres) (checked.gif Lembrar)
Seu email (obrigatório) ( não será publicado)
Seu comentário (obrigatório) (mínimo 3, máximo 5000 caracteres)
 
Insira abaixo as letras que aparecem ao lado: KgHK (obrigatório e sensível. Utilize letras maiúsculas e minúsculas;)
 
Não envie mensagem ofensiva e procure manter um intercâmbio saudável com o seu correspondente, que com certeza busca dar o melhor de si naquilo que faz.
Seu IP sera enviado junto com a mensagem.